Podawane są tak samo, jak gyros, czyli na talerzu lub w placku pita, ze świeżymi warzywami i sosem tzatziki na bazie jogurtu, z ogórkiem, czosnkiem i miętą. 2. Moussaka. Typowym przykładem bogatej kuchni greckiej jest niewątpliwie moussaka. Jedna z najsmaczniejszych i najpopularniejszych potraw w tym kraju składa się z warstw Boże Narodzenie ukazuje jak bardzo Bogu zależy na człowieku: “Tak Bóg umiłował świat, że Syna swojego dał” (J 3,16). Przez Wcielenie spełniła się obietnica, Bóg stał się naprawdę Emmanuelem – “Bogiem z nami”, a człowiek dzięki temu stał się prawdziwym dzieckiem Bożym. Boże Narodzenie 2019 w górach w Białce Tatrzańskiej, Święta 2019 w górach w Białce Tatrzańskiej, nielimitowany wstęp do Termy Bania, Święta z atrakcjami w górach BIAŁKA TATRZAŃSKA to malownicza, podhalańska wieś położona nad rzeką Białką, jedną z najpiękniejszych i najczystszych tatrzańskich rzek, blisko Tatr Polskich i Ile trwa Boże Narodzenie w Grecji? Okres Świąt, czyli tzw. “dodekaimereo” (tłum. dwanaście dni), rozpoczyna się w dzień naszej polskiej Wigilii, czyli 24 grudnia – dziecięcym kolędowaniem. Co ciekawe, greckie kolędowanie, czyli “ kalanda”, odbywa się tylko z rana w konkretne dni – 24.12, czyli tzw. “ Paramoni PYSZNE DESERY NA BOŻE NARODZENIEPrzygotowania do Bożego Narodzenia to nasz ulubiony czas w roku. W tym okresie zawsze szukamy nowych pomysłów na udekorowanie Boże Narodzenie 2019 List okólny Przeora Generalnego "Położyła Go w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie". (Łk 2,7) CZĘSTOCHOWA - Dom Zakonny. ŁOMIANKI - Dom Zakonny. PUSZCZYKOWO - Dom Zakonny. ZIĘBICE - Dom zakonny. KIEKRZ - Kapelania. LIPNICA POZNAŃSKA - Kapelania. POZNAŃ MORASKO - Kapelania. WIELEŃ - Kapelania. LUBLIN - Katolicki Uniwerystet Lubelski. Angielskie Boże Narodzenie czyli Christmas Boże Narodzenie to dla wielu najpiękniejszy czas w roku. Co roku w grudniu chrześcijanie świętują rocznicę narodzin Jezusa, spożywają kolację wigilijną i śpiewają kolędy. Czy jednak mamy świadomość, skąd pochodzi większość naszych tradycji świątecznych. Zapraszam na krótki przewodnik po historii świątecznych zwyczajów w Poniedziałek XXXIV tygodnia okresu zwykłego | Wspomnienie obowiązkowe Św. Rafała Kalinowskiego | czytania na dziś Boże Narodzenie w górach. Idealnie dla rodzin z dziećmi, Wisła, ul. Bukowa 16B. Oferta stała. Serdecznie zapraszamy na spędzenie świąt w góralskiej i rodzinnej atmosferze w naszym rodzinnym ośrodku Pakiety pobytowe oferowane są w dwóch terminach terminie 21-27.12.20 lub 23-27.12.20 Pobyty rozpoczynają się obiadokolacją w dniu xgrn6AW. Grudzień kojarzy nam się z Mikołajem, Świętami, prezentami i przyjemnym spędzaniem czasu. W tym wpisie podaję 5 słów związanych z greckimi Świętami i okresem świątecznym oraz (jak zwykle) mnóstwo ciekawostek, które mogą Was zaskoczyć. Zaczniemy od tego, co w grudniu najważniejsze, czyli Święta Bożego Narodzenia. Słowo (τα) Χριστούγεννα /ta hristujena/ składa się ze słów (ο) Χριστός /o hristos/, czyli Chrystus oraz (η) γέννα /i jena/, czyli narodziny. Święta w Grecji obchodzone są 25 grudnia, wtedy też imieniny ma Χρήστος /hristos/ – imię zapisywane z innym „i” i wymawiane z innym akcentem niż Chrystus, oraz Χριστίνα /hristina/. Imiona te są odpowiednikami polskiego Krzysztofa i Krystyny. Χριστούγεννα może oznaczać również cały okres świąteczny od 25 grudnia do 6 stycznia, gdy obchodzone jest święto (τα) Θεοφάνεια /ta theofania/, czyli objawienie boskie. Oficjalnie ten okres nazywa się (το) Δωδεκαήμερο /to dhodhekaimero/, czyli okres dwunastu dni. Gdy chcemy złożyć życzenia bożonarodzeniowe po grecku, najczęściej mówimy: Καλά Χριστούγεννα /kala hristujena/. Co ciekawe wyrażenia tego można też użyć ironicznie w dowolnym innym okresie, gdy chcemy dać komuś znać, że okazał zainteresowanie po czasie, np. Τώρα θυμήθηκες να μου επιστρέψεις το βιβλίο; Καλά Χριστούγεννα! /tora thimithikies na mu epistrepsis to wiwlijo · kala hristujena/ – Teraz sobie przypomniałeś, żeby mi oddać książkę? Wesołych Świąt! (jest już za późno, po czasie) 2. Δώρο – prezent Jednym z najprzyjemniejszych momentów polskich świąt są prezenty, czyli (τα) δώρα /ta dhora/ – w liczbie mnogiej. W Grecji jednak prezenty otrzymuje się na Nowy Rok, czyli w nocy z 31 grudnia na 1 stycznia. Prezenty przynosi Άγιος Βασίλης, o czym przeczytasz poniżej. W ostatnich latach ze względu na wpływ kultury amerykańskiej słyszymy i czytamy o δώρα για τα Χριστούγεννα /dhora ja ta hristujena/, czyli prezenty na Święta. I rzeczywiście w niektórych domach rodzice dają dzieciom prezenty w dniu Świąt, jednak w większości zachowuje się prezenty tradycyjnie na Nowy Rok. Nie należy mylić wyrażeń δώρo για τα Χριστούγεννα z δώρο Χριστουγέννων /dhoro hristujenon/. Mimo że składają się z tych samych słów, znaczą coś innego. Δώρο Χριστουγέννων to „czternastka”, czyli dodatkowe pełne wynagrodzenie wypłacane przez pracodawcę na Święta („trzynastka” jest wypłacana po połowie na Wielkanoc i przed urlopem wakacyjnym). Taki prezent na Święta dla dorosłych 🙂 Przeczytaj, jakie prezenty ucieszą wielbicieli Grecji 3. Άγιος Βασίλης – św. Mikołaj W Grecji prezenty dostaje się na Nowy Rok, a przynosi je Άγιος Βασίλης /ajos wasilis/, czyli święty Bazyli, odpowiednik naszego świętego Mikołaja. Postać greckiego Mikołaja wzorowana jest na Bazylim z Cezarei, który poświęcił swoje życie na pomocy innym. Bazylemu przyszło świętować 1 stycznia, dlatego też wtedy Grecy obdarowują się prezentami. Jest jeszcze jedna ciekawostka związana z greckim Mikołajem. Na jego imieniny piecze się ciasto nazywane (η) βασιλόπιτα /i wasilopita/ (Βασίλης + πίτα), czyli ciasto Bazylego. Jest to tradycyjny wypiek noworoczny, do którego wkłada się pieniążka zwanego (το) φλουρί /to fluri/. Komu w Nowy Rok trafi się kawałek ciasta z pieniążkiem, ten będzie miał szczęście przez cały rok. Legenda mówi, że zwyczaj ten zapoczątkował właśnie Bazyli. Mieszkańcy Cezarei złożyli swoje kosztowności na okup dla barbarzyńców oblegających miasto. Wróg, widząc ofiarność mieszkańców, odstąpił od murów miasta, nie pobierając nawet okupu. Aby zwrócić bogactwo mieszkańcom, Bazyli zarządził wypiek specjalnego chleba, w którym ukrył kosztowności. Następnie chleb rozdano mieszkańcom i każdy z nich w cudowny sposób znalazł w chlebie przedmiot, który oddał na okup. 4. Χριστουγεννιάτικο δέντρο – choinka Ubieranie choinki jest zwyczajem, który sprowadził do Grecji bawarski król Otton w 1833 roku. Pierwsza choinka zaświeciła w pałacu królewskim w Nafplionie, a po przeniesieniu stolicy Grecji w 1834 roku – w Atenach. Mieszkańcy Aten ustawiali się w kolejce, żeby zobaczyć świąteczne drzewko. Zanim sprowadzono choinkę, symbolem Świąt była łódka, czyli (το) καραβάκι /to karawaki/, i to na niej wieszano kolorowe światełka. Łódka podkreślała związek Greków z morzem od najstarszych czasów. Nierzadko była też symbolem tęsknoty za najbliższymi mężczyznami, którzy jako marynarze spędzali Święta na wodzie, z dala od rodziny, i wyrażała nadzieję na ich szybki powrót. Dzisiaj w większych miastach stroi się choinkę, zamiast łódki, ale na wyspach, gdzie poczucie zależności od morza jest większe, łódka nadal króluje. Co ciekawe, patronem żeglarzy jest Άγιος Νικόλαος /ajos nikolaos/, czyli św. Mikołaj, który świętuje 6 grudnia, ale nie przynosi dzieciom prezentów. 5. Ρεβεγιόν – wigilia Ρεβεγιόν /rewejon/ pochodzi z francuskiego „réveillon”, czyli wigilia. Słowa tego używa się głównie w dwóch znaczeniach: (το) ρεβεγιόν Χριστουγέννων /to rewejon hristujenon/ – wigilia świąteczna oraz (το) ρεβεγιόν Πρωτοχρονιάς /to rewejon protohronias/ – wigilia Nowego Roku, czyli nasz Sylwester. Choć Grecy nie obchodzą Wigilii 24 grudnia tak jak Polacy (nie jest to ich najważniejszy dzień świąt), to jednak też zbierają się wieczorem na luźną rodzinną kolację w domu lub w restauracji. Na ρεβεγιόν Πρωτοχρονιάς organizowane są różne imprezy w lokalach, które kosztują niemało, ale taki sposób spędzania Sylwestra nie jest typowo grecki. Grecy jako naród bardzo przywiązany do rodziny, spędzają Sylwestra z rodziną, czyli w jednym domu zbierają się babcie, dziadkowie, wujkowie, dzieci, kuzyni itd. i wszyscy razem czekają, aż wybije północ. W czasie oczekiwania ich ulubionym zajęciem jest gra w karty. Po północy młodzież i młodsi dorośli zazwyczaj wychodzą do klubów, a starszyzna zostaje w domu. Słowo ρεβεγιόν jest też ciekawe z gramatycznego punktu widzenia. Po polsku pytamy: gdzie spędzisz Wigilię/Sylwestra?, natomiast po grecku: Πού θα κάνεις ρεβεγιόν Χριστουγέννων/Πρωτοχρονιάς; /pu tha kanis rewejon hristujenon/protohronias/, co dosłownie oznacza „gdzie zrobisz…?” Czy mieliście okazję spędzać Święta Bożego Narodzenia w Grecji? Co Wam się podobało? Co Was zaskoczyło? Dajcie znać, jakie inne słowa przychodzą Wam na myśl, gdy myślicie o greckich Świętach. Święta Bożego Narodzenia w Grecji Grecja zimą też jest piękna! Spis treści Jak obchodzi się Boże Narodzenie w Grecji?Jakie są greckie tradycje bożonarodzeniowe?Czy w Grecji jest Święty Mikołaj?Czy Grecy ubierają choinkę na święta?Jak Grecy życzą sobie Wesołych Świąt?Jakie posiłki Grecy przygotowują na Święta Bożego Narodzenia?Jak Grecy obchodzą Sylwestra i Nowy Rok? Jak obchodzi się Boże Narodzenie w Grecji? Boże Narodzenie (po grecku Χριστούγεννα) w Grecji jest drugim najważniejszym, zaraz po Wielkanocy świętem. Tak samo jak w Polsce, Boże Narodzenie w Grecji przypada na 25 i 26 grudnia. Różnice pojawiają się w tradycjach związanych z obchodzeniem samych Świąt. Przygotowania do okresu bożonarodzeniowego rozpoczynają się już w listopadzie. Na ulicach pojawiają się wówczas pierwsze wystrojone choinki oraz dekoracje świetlne. Grecy prezentami obdarowują się dopiero 1 stycznia, w dzień Świętego Bazylego. Wigilia Bożego Narodzenia nie jest w Grecji obchodzona tak uroczyście jak w Polsce. Prawdziwe świętowanie zaczyna się tu dopiero 25 grudnia, około godziny 13-14:00. Wtedy najpierw rodzina tradycyjnie dzieli się świątecznym chlebem Christopsomo, przygotowywanym jedynie raz do roku. Następnie przystępuje się do wielkiego biesiadowania przy obficie zastawionym stole. Oczywiście zabawie towarzyszą kolędy, tańce oraz wino. Drugi dzień Świąt to dzień odpoczynku i nieco luźniejszego spędzania czasu w rodzinnym gronie. Chcesz pomysł na prezenty na Święta dla przyjaciółki? Jeżeli szukasz jeszcze prezenty na Święta dla przyjaciółki, to naturalne kosmetyki z naszego sklepu będą idealnym pomysłem! Proszę sprawdź naszą ofertę kremów do rąk i do twarzy a Twoja przyjaciółka będzie zachwycona! Dodekaimero – dwanaście dni świętowania Okres bożonarodzeniowy w Grecji oficjalnie trwa dwanaście dni i nazywany jest Dodekaimero (Δωδεκαήμερο). Rozpoczyna się w Wigilię 24 grudnia, a kończy się w dniu Objawienia Pańskiego 6 Wigilia nie jest w Grecji tak ważnym wydarzeniem, jak w Polsce. Jest to po prostu luźny dzień, w którym Grecy spotykają się w tawernach oraz barach. Prawdziwe świętowanie rozpoczyna się dopiero pierwszego dnia świąt. To właśnie w tym dniu całe rodziny i przyjaciele spotykają się aby biesiadować przy wspólnym stole. Nie trzeba wspominać, że oczywiście jak na Grecję przystało, przez cały okres Dodekaimero stoły wręcz uginają się pod najróżniejszymi daniami, mięsiwami, słodkościami oraz butelkami z winem i ouzo. Wspólne kolędowanie oraz tańce są nieodłącznym elementem Świąt Bożego Narodzenia w Grecji. Jakie są greckie tradycje bożonarodzeniowe? Rozpalanie świątecznego ognia w kominku, w ochronie przed Kallikantzaroi Folklor grecki pełen jest wierzeń w siły nieczyste oraz złe duchy. Jedną z ciekawszych tradycji bożonarodzeniowych jest rozpalanie świątecznego ognia. Ma on chronić dom przed wtargnięciem do niego psotnych stworzeń zwanych Kallikantzaroi. Te niesforne duchy potrafią wemknąć się do domu przez komin a ich ulubionym zajęciem jest podkradanie słodyczy oraz uprzykrzanie życia domownikom. Aby uniknąć wizyty tych niechcianych gości, rozpala się świąteczny ogień. Potrzebne jest do tego większe polano, które zapewni dużo dymu. Wiara w psotniki Kallikantzaroi pochodzi jeszcze z czasów antycznych. Według dawnych wierzeń te psotne demony to chłopcy urodzeni w oktawę Bożego Narodzenia. Przyszli na świat jako normalni ludzie, natomiast dali się opanować przez zwierzęce instynkty i zamienili się w dokuczliwe, złe roku spędzają one w ukryciu. Ponieważ uwielbiają Boże Narodzenie a szczególnie świąteczne łakocie, stają się bardziej aktywne tuż przed Bożym Narodzeniem. Szukają więc sposobu, aby dostać się do ludzkich domostw. Najłatwiejszą drogą jest dla nich komin. Stąd właśnie zwyczaj palenia świątecznego ognia w kominku. Duże polano, obłożone dodatkowo aromatycznymi ziołami oraz suszonymi owocami zapewnić ma wiele dymu, który skutecznie udaremni niechcianym gościom wtargnięcie do domu. Dodatkową ochroną przed tymi uciążliwymi psotnikami jest dzwoneczek zawieszany przy kominku, który ostrzega przed ich wtargnięciem. Opanowane przez zwierzęce instynkty Kallikantzaroi absolutnie nie mają pojęcia o jakichkolwiek dobrych manierach a ich wizyta oznacza spore kłopoty dla domowników. Jeżeli nagle nieoczekiwanie skwaśnieje mleko, wysypie się sól, wyleje olej to każda grecka Pani domu wie, że właśnie odwiedziły ją psotniki. Potrafią one również wemknąć się do stajni i zaplątać koniom ogony albo wskoczyć na ich grzbiety i popędzić na nich jak najdalej. Drewniana misa z wodą święconą - codzienne skrapianie wodą święconą całego domu Kolejnym typowo greckim zwyczajem bożonarodzeniowym jest wieszanie drewnianej misy na drucianej obręczy. Obok niej stawia się drewniany krzyż, owinięty gałązką bazylii. Do misy wlewa się wodę, w której codziennie jeden z domowników moczy gałązkę bazylii i skrapia nią cały dom. Jaki jest cel tegoż rytuału? Podobnie jak w przypadku palenia ognia w kominku, chodzi o ochronę przed psotnymi duchami Kallikantzaroi. Kolędowanie Odwiedziny małych kolędników są tradycją mocno zbliżoną do naszej. W Wigilię Bożego Narodzenia dzieci w Grecji chodzą od domu do domu, śpiewając kolędy (κάλαντα – kalanda). Kolędnicy w rękach niosą metalowe trójkąty, których dźwięk wtóruje im w śpiewach. Mali kolędnicy witani są z otwartymi rękami a ich występ nagradzany jest słodyczami albo monetami. Dzielenie się chlebem Christopsomo Tak jak my w Polsce przełamujemy się opłatkiem, tak Grecy przed rozpoczęciem świętowania łamią się tradycyjnym, świątecznym chlebem Christopsomo (Χριστόψωμο). Christopsomo to jeden z najważniejszych symboli bożonarodzeniowych. Przygotowuje się go z największą starannością, z najwyższej jakości produktów. W przeciwieństwie do tradycyjnego chleba, ma on słodki smak, który zawdzięcza takim dodatkom, jak miód, sezam, woda różana oraz goździki. Jego wierzch obowiązkowo musi być przyozdobiony znakiem krzyża, wykonanym z pasem ciasta. Dodatkowo może być udekorowany orzechami włoskimi. Christopsomo podawany jest do jedzenia po świątecznej Liturgii. Wcześniej kroi się go na tyle kawałków, ile jest osób przy świątecznym stole. Przed podzieleniem się nim, zostaje on polany przez głowę rodziny oliwą oraz winem. Czy w Grecji jest Święty Mikołaj? Kto w Grecji przynosi prezenty? W Grecji prezentów nie przynosi Święty Mikołaj. Grecy otrzymują prezenty dopiero na Nowy Rok, a przynosi je Święty Bazyli. To właśnie Święty Bazyli jest odpowiednikiem naszego sympatycznego świętego w czerwonym stroju. Jego postać wzorowana jest na Bazylim z Cezarei. Za życia zyskał on sobie miłość wiernych za swoje oddanie i troskę o potrzebujących. Na jego cześć piecze się specjalne ciasto – Βασιλόπιτα. Do tego tradycyjnego noworocznego wypieku gospodyni przed upieczeniem wkłada pieniążek (flouri). W dniu 1 stycznia ciasto Bazylego kroi się na tyle kawałków, ile jest osób przy stole. Ten, komu trafi się kawałek z pieniążkiem będzie miał szczęście przez cały nadchodzący rok. Kim jest Święty Mikołaj w Grecji? Skoro prezenty w Grecji przynosi święty Bazyli, kim w Grecji jest święty Mikołaj czyli słynny Agios Nikolaos? Święty Mikołaj w Grecji jest patronem morza i wszystkich ludzi, którzy pracują na morzu. Jego kult jest w Helladzie bardzo mocno rozpowszechniony. Praktycznie w całym kraju spotkać można miejscowości, kapliczki, plaże oraz statki nazwane jego imieniem. Chroni on tych, którzy wypłynęli na morze – jednak to nie on przynosi prezenty. Czy Grecy ubierają choinkę na święta? Tak. Grecy ubierają choinkę. Tradycja ubierania choinki dotarła jednak do Grecji stosunkowo symbolem Bożego Narodzenia jest w Grecji łódka. Symbolizuje ona związek Hellady z morzem i jednocześnie tęsknotę do marynarzy, którzy święta muszą spędzać na morzu. W okresie świątecznym udekorowane kolorowymi światełkami stateczki ozdabiają całą Helladę. Tradycja ta jest szczególnie silna na wyspach greckich. Jak Grecy życzą sobie wesołych Świąt? Wesołych świąt Bożego Narodzenia – Καλά Χριστούγεννα – Kala Christugiena Wszystkiego Najlepszego – Χρόνια Πολλά – Chronia PollaDobrych Świąt – Καλές γιορτές – Kales GiortesSzczęśliwego Nowego Roku – Ευτυχισμένο το Νέο Έτος – Eutichismeno to Neo Etos Dobrego Roku – Καλή Χρονιά – Kali Chronia Grecki słowniczek bożonarodzeniowyChoinka – Χριστουγεννιάτικο δέντρο (Christugieniatiko dendro)12 dni świętowania (od 24 grudnia do 6 stycznia) – Δωδεκαήμερο (Dodekaimero)Tradycyjny, grecki chlebek bożonarodzeniowy – Χριστόψωμο (Christopsomo)Bożonarodzeniowy statek – Χριστουγεννιάτικο πλοίο (Christugieniatiko plio)Kolędy – Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα (Christugieniatika kalanta)Sylwester – Παραμονή Πρωτοχρονιάς (Paramoni Protohronias) prezenty – Δωρα (dora) Święty Bazyli (odpowiednik Świętego Mikołaja) – Άγιος Βασίλης (Agios Vasilis) Święto Theofania (w dniu święta Sześciu Króli) – Θεοφάνεια (Theofania)Niesforne duszki bożonarodzeniowe – Καλικάντζαροι (Kalikantzaroi) Ciasto Świętego Bazylego – Βασιλόπιτα (Vasilopita) Jakie posiłki Grecy przygotowują na Święta Bożego Narodzenia? Grecy na Święta Bożego Narodzenia przygotowują tradycyjne świąteczne potrawy. Przede wszystkim królują dania mięsne przygotowane na najróżniejsze sposoby – jagnięcina, wieprzowina, cielęcina czy też indyk. Oczywiście nie może zabraknąć sałatek, tzatziki czy też ryżu. Tym, co bezwzględnie musi znaleźć się na świątecznym stole jest Christopsomo, czyli tradycyjnie wypiekany specjalnie na tę okazję chleb. Dzięki dodaniu takich składników jak miód czy sezam, ma on słodki smak. Przygotowuje się go z najwyższą pieczołowitością. Jego chrupiącą skórkę przyozdabia znak krzyża zrobionego z pasków ciasta. Zanim Grecy przystąpią do świątecznej uczty, dzielą się Christopsomo, podobnie jak my dzielimy się opłatkiem. Innymi ważnymi elementami świątecznego stołu są cytrusy, bakalie, owoce granatu oraz suszone obchody Bożego Narodzenia nie mogą się odbyć bez słodkości. Na tę okazję greckie gospodynie przygotowują melomakarona (μελομακάρονα) i kurabiedes (κουραμπιέδες) czyli tradycyjne świąteczne ciasteczka. Melomakarona przyrządzane są z dodatkiem miodu, a kurabiedes są z migdałami i posypane cukrem pudrem. Jedne i drugie niezwykle słodkie, jak większość greckich łakoci – nie mniej jednak – przepyszne. Na świątecznym stole pojawia się też baklava, czyli ciasto przekładane miodem oraz chcecie poczuć trochę greckiego ducha świąt we własnym domu, możecie spróbować sami upiec tradycyjne greckie ciasteczka melomakarona i kurabiedes. Tutaj znajdziecie przepisy. Jak Grecy obchodzą Sylwestra i Nowy Rok? Sylwester w Grecji nazywany jest Wigilią Nowego Roku, czyli Paramoní Protochroniás (Παραμονή Πρωτοχρονιάς). Noc sylwestrowa nie jest obchodzona tu tak hucznie jak w Polsce. Grecy z reguły spotykają się z rodzinnym gronie i razem przy obficie zastawionym stole, oczekują na wybicie północy aby przywitać ją fajerwerkami. To właśnie w tę noc do dzieci przybywa Święty Bazyli (Agios Vasilis) czyli odpowiednik naszego Świętego Mikołaja. Na wypadek, gdyby poczciwy staruszek zgłodniał, oczekuje się na niego przy nakrytym, zastawionym stole. Po wybiciu północy następuje tradycyjne podzielenie Vasilopita (Βασιλόπιτα), czyli ciasta Świętego Bazylego. Wypiek ten przygotowywany jest specjalnie na tę okazję, wyłącznie raz w roku. Ten, komu trafi się kawałek z ukrytą monetą (flouri), będzie cieszył się szczęściem przez cały kolejny tradycją noworoczną jest rozgniecenie owocu granatu. Owoc ten już od starożytnych czasów symbolizuje obfitość, pomyślność oraz płodność. Najpierw oczywiście należy umieścić go w papierowej torebce, aby uniknąć poplamienia ścian, mebli czy ubrań. Pożegnanie Świąt - Θεοφάνεια, 6 stycznia Okres bożonarodzeniowy kończy się w Grecji, podobnie jak w Polsce z nadejściem Trzech Króli, w dniu 6 stycznia. Dzień ten nosi tu nazwę Objawienie Pańskie (Θεοφάνεια). Święto to jest wielkim wydarzeniem i oficjalnym pożegnaniem Bożego Narodzenia. Odprawiana jest liturgia, po której kapłani wraz z wiernymi udają się na brzeg wody – morza, jeziora, bądź też błogosławieństwo wody, co jest kolejnym podkreśleniem tego, jak mocno naród grecki związany jest z morzem. Na pamiątkę chrztu Chrystusa w Jordanie kapłani święcą wodę a na koniec wrzucają do niej krzyż. Młodzi mężczyźni wskakują do wody, próbując wyłowić krzyż. Ten, któremu uda się tego dokonać, podobno będzie się cieszyć błogosławieństwem przez cały kolejny rok. Spodobał ci się ten post? Zapisz go na swoim Pintereście! - (7 dni/6 nocy) 1 009 zł/os. 2 018 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 3/5586 opinii - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 010 zł/os. 2 020 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) 1 014 zł/os. 2 028 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (7 dni/6 nocy) Bez wyżywienia (Self Catering) 1139 zł 1 089 zł/os. 2278 2 178 zł za wszystkich Oszczędzasz: 50 zł/os. szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 3/5641 opinii - (7 dni/6 nocy) 1 089 zł/os. 2 178 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) 1 092 zł/os. 2 184 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/52379 opinii - (8 dni/7 nocy) 1 096 zł/os. 2 192 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 3/5534 opinii - (8 dni/7 nocy) 1265 zł 1 108 zł/os. 2530 2 216 zł za wszystkich Oszczędzasz: 157 zł/os. szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/53656 opinii - (8 dni/7 nocy) 1 135 zł/os. 2 270 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 3/52509 opinii - (7 dni/6 nocy) TOP Touristik 1 137 zł/os. 2 274 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/5449 opinii - (7 dni/6 nocy) TOP Touristik 1 144 zł/os. 2 288 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/52025 opinii - (7 dni/6 nocy) 1 146 zł/os. 2 292 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 169 zł/os. 2 338 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 170 zł/os. 2 340 zł za wszystkich szczegóły - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 186 zł/os. 2 372 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 3/5195 opinii - (8 dni/7 nocy) 1 195 zł/os. 2 390 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) 1299 zł 1 219 zł/os. 2598 2 438 zł za wszystkich Oszczędzasz: 80 zł/os. szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/5262 opinii - (8 dni/7 nocy) Bez wyżywienia (Self Catering) Exim Tours 1299 zł 1 219 zł/os. 2598 2 438 zł za wszystkich Oszczędzasz: 80 zł/os. szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/53883 opinii - (8 dni/7 nocy) 1299 zł 1 219 zł/os. 2598 2 438 zł za wszystkich Oszczędzasz: 80 zł/os. szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 221 zł/os. 2 442 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 3/5501 opinii - (7 dni/6 nocy) TOP Touristik 1 265 zł/os. 2 530 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) Śniadania Exim Tours 1349 zł 1 269 zł/os. 2698 2 538 zł za wszystkich Oszczędzasz: 80 zł/os. szczegóły - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 275 zł/os. 2 550 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 294 zł/os. 2 588 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 307 zł/os. 2 614 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/5449 opinii - (8 dni/7 nocy) 1389 zł 1 309 zł/os. 2778 2 618 zł za wszystkich Oszczędzasz: 80 zł/os. szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 3/52221 opinii - (7 dni/6 nocy) TOP Touristik 1 314 zł/os. 2 628 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor opinii - (8 dni/7 nocy) 1 314 zł/os. 2 628 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/51927 opinii - (7 dni/6 nocy) TOP Touristik 1 317 zł/os. 2 634 zł za wszystkich szczegóły - (8 dni/7 nocy) TOP Touristik 1 352 zł/os. 2 704 zł za wszystkich szczegóły Ocena podróżnych TripAdvisor 4/5188 opinii W Helladzie przygotowania do Bożego Narodzenia rozpoczynają się pełną parą już w listopadzie. To właśnie wtedy pojawiają się pierwsze światełka na ulicach, dekorowane są drzewka, słupy, latarnie uliczne, palmy i drzewka oliwne. Wspaniałe iluminacje świetlne można podziwiać między innymi w Atenach, gdzie odbywają się nieoficjalne zawody dzielnic w dekorowaniu domów i wszystkiego, co się da. Najważniejszym przedbożonarodzeniowym widowiskiem jest zapalanie światełek na placu Syntagma. Uroczystość uświetnia swym występem lokalna grecka gwiazda – może to być solista lub solistka, orkiestra lub chór (mile widziane są zwłaszcza te dziecięce). Występy zapowiadane są przez jednego z wielu ateńskich burmistrzów. Dekoracje świąteczne w Atenach. Warto pamiętać, że koniec listopada to również czas dekorowania choinek w greckich domach. Muszą być gotowe najpóźniej do 6 grudnia. Dodekameiro – dwanaście dni przy świątecznym stole Określenie „przy świątecznym stole” to oczywiście przenośnia, aczkolwiek bardzo na miejscu, gdyż w Grecji faktycznie okres bożonarodzeniowy trwa oficjalnie dni dwanaście – stąd też jego nazwa (Δωδεκαήμερο). Rozpoczyna się on w wigilię 24 grudnia, kończy natomiast w dzień Objawienia Pańskiego (Θεοφάνεια) – czyli 6 stycznia. Sama wigilia, w odróżnieniu od naszej, nie odgrywa w greckiej tradycji tak znaczącej roli. Obchodzona jest raczej poza domem i traktowana jako przygotowanie do Bożego Narodzenia. Jeśli ktoś w tym czasie znalazłby się w Atenach, zdziwiłby się, że bary uliczne pękają w szwach. Podobnie rzecz się ma w miasteczkach na Santorini, gdzie wigilia spędzana jest poza domem – chyba że ktoś nie przygotował się jeszcze na jutrzejsze święto i koniecznie musi dokończyć porządki lub pieczenie ciast. Odpowiednikiem naszej wigilii jest w Grecji pierwszy dzień świąt – to właśnie wówczas członkowie rodzin i przyjaciele odwiedzają się nawzajem i spędzają czas za wspólnym stołem. Rzecz jasna, nie obędzie się bez choinki. Nie w całej Helladzie panuje jednak tradycja jej strojenia. Otóż na wyspach, szczególnie na Krecie, panował obyczaj dekorowania łodzi, co miało ewidentny związek z morzem i podkreślało wyspiarski charakter kraju. W centrach miast – jak na przykład w Salonikach – wznoszone są świetlne konstrukcje właśnie w kształcie statków. Ma to na celu nie tylko nawiązanie do znaczącej roli morza w życiu Grecji, ale również służy wyrażeniu obierania nowego kursu w życiu w związku z przyjściem na świat Dzieciątka Jezus. Obecnie statki dekorowane są w większości na Cykladach, natomiast miasta w lądowej części Grecji skłaniają się coraz bardziej w stronę choinek, które rozświetlają greckie mieszkania już na przełomie listopada i grudnia. Gdy choinka jest już ustawiona, i gdy wreszcie przychodzi upragnione Boże Narodzenie, rodzina jednomyślnie zasiada do stołu. Wielka grecka uczta bożonarodzeniowa nie rozpoczyna się bynajmniej wraz z pierwszą gwiazdką, ale znacznie wcześniej, kiedy jeszcze jest widno, czyli między a Podobnie jak my dzielimy się opłatkiem, Grecy przełamują się Chlebem Chrystusa (Χριστόψωμο). Jego przygotowanie należy do obowiązków pani domu, a do tego celu wykorzystywane są wszelkie najlepsze składniki – mąka najwyższej jakości, woda różana, miód i sezam, a także goździki dodawane dla wyostrzenia smaku. Chleb należy pokroić na tyle części, ile osób znajdzie się przy stole, a przed podzieleniem się nim głowa rodziny polewa go winem i oliwą. Kiedy każdy z każdym przełamie się chlebem, rozpoczyna się właściwa uczta. Na greckim bożonarodzeniowym stole króluje lokalny specjał – koźlina, czyli ten rodzaj mięsa, z którego Grecja znana była od starożytności. Przygotowywana jest zazwyczaj w piekarniku. Aby zachować różnorodność, na stole pojawia się też indyk, przy czym sposób jego podania jest dowolny – od roladek po wersją nadziewaną czy też pieczoną. Trzecim rodzajem mięsa podawanym podczas bożonarodzeniowej obiadokolacji jest wieprzowina, przy czym najpopularniejsza wersja tejże potrawy to schab w pomarańczach. Dodatkami do tych jakże smakowitych mięs jest głównie ryż, tzatziki, pierożki z kozim serem, oraz pity. Nie byłoby świąt bez świątecznych łakoci, a Grecja bynajmniej nie odstaje od tej tradycji. Nie znajdziemy tam jednak makowca ani sernika. Największą popularnością cieszą się melomakarona – kruche ciasteczka z dodatkiem miodu, posypane orzechami i oblewane syropem (μελομακάρονα), oraz kourambiedes – ciasteczka maślane z migdałami, obsypane cukrem pudrem (κουραμπιέδες). Aby naprawdę można było palce lizać, na greckich stołach pojawia się również baklawa, ciasto przekładane miodem i orzechami. Przy okazji łasuchowania raczyć można się także wyśmienitym greckim winem lub – jak na Krecie – raki. Nie trzeba chyba dodawać, że gdy zrobi się bardzo przyjemnie, atmosferę można wzbogacić wspólnym śpiewem i tańcami. Drugi dzień świąt jest zazwyczaj dużo bardziej kameralny – i chyba nic dziwnego. Sposobów jego spędzania jest wiele, w zależności od upodobań. Najczęstszą formą świętowania 26 grudnia są rodzinne spacery w celu spalenia nadmiaru świątecznych kalorii, ale mile widziana jest powtórka z ucztowania, tym razem w gronie przyjaciół. Warto dodać, że drugiego dnia świąt w większości greckich miast czynne są wszelkiego rodzaju lokale gastronomiczne – a więc bary, restauracje i kawiarnie. Nie powinien więc zaskakiwać widok zrelaksowanych Greków w takich właśnie miejscach. W drugi dzień świąt tawerny często zapełnione są gośćmi. Fot. Mstyslav Chernov / Wikimedia, CC BY-SA Kto przynosi Grekom prezenty? Nie robi tego bynajmniej święty Mikołaj. Ten zapracowany ulubieniec wszystkich dzieci w Grecji raczej się nie pokazuje, bo też nie kojarzy się go tam z prezentami, a raczej z rybakami, żeglarzami i innymi wilkami morskimi. Agios Nikolaus w Grecji – jednym z najbardziej utożsamiających się z morzem krajów w Europie – jest czczony jako patron ludzi morza. Jego kult najbardziej rozpowszechniony jest na Cykladach, gdzie na każdej wyspie spotkać można choć jedną jego kapliczkę. Imieniem tego świętego chętnie chrzci się łodzie i statki, nadawane jest ono również przylądkom i plażom. Niemniej worka z prezentami Mikołaj do Grecji nie dźwiga. Kto zatem go wyręcza w tym jakże miłym obowiązku? Robi to święty Bazyli, który zjawia się w Helladzie ku uciesze dzieci dopiero 1 stycznia. Dzieje się tak nie przez przypadek – Nowy Rok jest dniem tego właśnie świętego, który zaliczany jest do grona Ojców Kościoła. Za życia pełnił on zaszczytną funkcję biskupa Cezarei Kapadockiej, natomiast wśród wiernych zyskał sobie szczególne oddanie za swą dobroć i troskę o najbardziej potrzebujących, ubogich i starszych. Ponieważ do Grecji zawitała – jak wszędzie – kultura zachodnia, święty Bazyli nabrał cech wizualnych swego kolegi po fachu i odwiedza greckie dzieci odziany w czerwony strój na saniach ciągniętych przez renifery. W święta Grecję nawiedzają złośliwe stwory Co nieco o świątecznych tradycjach Nie byłoby świąt bez świątecznych tradycji. Jedną z ciekawszych greckich obyczajów jest rozpalanie świątecznego ognia. Wiąże się to z pojawianiem się w okresie bożonarodzeniowym wyjątkowo psotnych i uprzykrzających życie stworzeń zwanych Kalikantzari (Καλικάντζαρος). Te podobne do nordyckich trolli istoty resztę roku spędzają w swoich domostwach, czyli zazwyczaj w jaskiniach, ale gdy tylko zbliża się Boże Narodzenie, uaktywniają się i, wiedzione naturalną potrzebą psocenia, hałasowania i dokuczania, przybywają dość tłumnie do ludzkich siedzib. Dlaczego tak się dzieje? Otóż stwory te wręcz uwielbiają Gwiazdkę i bardzo chcą wziąć w niej udział, niemniej nigdy nie nauczyły się jakiejkolwiek ogłady, o manierach przy stole nie mówiąc. Ich pojawienie się oznacza w praktyce nie lada kłopoty, o czym może zaświadczyć każda grecka pani domu. Nie daj Boże, jeśli dostaną się do kuchni – natychmiast sprawiają, że skwaśnieje mleko, rozleje się olej lub wysypie sól. Nie inaczej będzie się działo, jeśli te greckie chochliki dostaną się jakimś cudem do stajni czy obory. Jest niemal pewne, że natychmiast wskoczą na grzbiety zwierząt i popędzą na nich w ciemną noc. Przy całej swojej niesforności i krnąbrności są one nadzwyczaj zręczne i niczym akrobaci wspinają się po dachach, gramolą przez okna, przeciskają przez szpary w drzwiach, a nawet przez dziurki od klucza. Szczególnie jednak upodobały sobie kominy jako sposób translokacji. W Boże Narodzenie, w celu zapobieżenia ewentualnym odwiedzinom, Grecy rozpalają ogień w kominku, a ustawione pionowo polana okładają wonnymi ziołami lub obwijają suszonymi owocami. Aby jeszcze bardziej zabezpieczyć się przed wizytą nieproszonego gościa, przy kominku zawiesza się również dzwoneczek, który skutecznie ostrzega przed pojawieniem się chochlika. Kim dokładnie są owe świąteczne łapserdaki? Otóż jak wieść niesie, Kalikantzari to szczególny rodzaj greckich demonów, które kiedyś były ludźmi, dały się jednak opanować zwierzęcym instynktom. Zazwyczaj byli to chłopcy urodzeni w oktawę Bożego Narodzenia, a charakteryzowała ich od kołyski niebywała ruchliwość, gwałtowność, krnąbrność czy nieposłuszeństwo. Ogień nie służy w Grecji tylko i wyłącznie odpędzaniu owych złych duchów. W północnych rejonach Hellady w przeddzień wigilii gospodarz powinien wybrać się do lasu w poszukiwaniu chrystusowego drewna (Christóxylo; Χριστόξυλο), czyli okazałych, grubych sosnowych lub oliwnych kłód, które następnie pali się przez całe dwanaście dni w kominku. Ogień z nich powstały ma wedle tradycji ogrzać małego Jezusa narodzonego w zimnej stajence. Mieszkańcy Epiru udający się w święta z życzeniami do sąsiadów i krewnych niosą natomiast w dłoniach zapalone polana i tak oświetlają sobie nocne ciemności. Wiąże się to z grecką legendą, według której idący pokłonić się Dzieciątku pasterze rozjaśnili w ten sposób nieprzeniknioną noc. Tradycją, która nam wydać może się szczególnie bliska, jest wspólne kolędowanie. W wigilię Bożego Narodzenia, Nowego Roku i Objawienia Pańskiego, dzieci wędrują od domu do domu, śpiewając świąteczne pieśni (kalandy – κάλαντα). Odwiedziny kolędników oznaczają błogosławieństwo, zatem nie odprawia się ich z kwitkiem. Niegdyś mali wykonawcy nagradzani byli słodyczami i suszonymi owocami; w obecnych czasach powoli się to jednak zmienia i do rąk kolędników coraz częściej trafiają monety. W wigilię śpiewana jest zazwyczaj kolęda Kalín iméra árchontes (Καλήν ημέρα άρχοντες), w Sylwestra śpiewa się kolędę Archiminiá ki archichroniá (Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά), natomiast w Objawienie Pańskie kolędę Kálanta Theofaneíon (καλαντα Θεοφανειων). Granat kryje w sobie obietnicę dobrego roku Sylwester i Nowy Rok Należy od razu zaznaczyć, że w Grecji nie istnieje Sylwester, jest za to wigilia Nowego Roku nazywana Paramoní Protochroniás (Παραμονή Πρωτοχρονιάς). W przeciwieństwie do polskich zabaw sylwestrowych, okazja ta obchodzona jest znacznie mniej hucznie, jakkolwiek stoły w tę noc bywają suto zastawione. Jako że to właśnie wtedy po Grecji przechadza się (lub przejeżdża saniami) Agios Vasilis i rozdaje dzieciom prezenty, nie wypada zatem zbytnio hałasować. Ponieważ jednak święty może po drodze zgłodnieć, zdarza się, że wstąpi tu i ówdzie na małe co nieco, zatem stoły powinny pozostać nakryte do białego rana. Kiedy wybije już północ – okraszona tradycyjnymi fajerwerkami – uczestnicy biesiady przystępują do dzielenia Ciasta Świętego Bazylego. Rarytas ten przygotowywany jest tylko raz w roku. Poszczególne jego kawałki poświęcone są Jezusowi, Maryi i świętemu Bazylemu, a także domostwu i mieszkającym w nim zwierzętom. W cieście zwyczajowo ukryta jest moneta, a szczęśliwiec, któremu wpadnie między zęby, może uważać nadchodzący rok za pomyślny dla siebie. Nowy Rok zaczynać się winno od rozgniecenia owocu granatu. Od starożytności owoc stanowił symbol wszelkiej pomyślności, co ma związek z jego budową – posiada wiele ziarenek oznaczających obfitość. Rzecz jasna, granaty są umieszczane w papierowych torebkach, żeby przypadkiem obfitości nie stało się zadość – zwłaszcza na ścianach lub ubraniach. Jeśli natomiast Grecy spędzali wigilię Nowego Roku poza domem, wracając doń powinni obowiązkowo przekroczyć próg domostwa prawą nogą. Co ciekawe, zwyczaj ten nie jest związany z kultura grecką, ale rzymską, gdyż to właśnie Rzymianie, naród wielce przesądny i zabobonny, dbali bardzo o to, by nie przekroczyć progu domu lewą nogą. Aby zaś zasygnalizować nowy początek, należy tuż po północy zgasić na chwilę światło. Jego ponowne włączenie symbolizuje odrodzenie, nowe życie i nowy rok. Uroczystości 6 stycznia, fot. Jim Maggas / Wikimedia, CC BY-SA Pożegnanie świąt w wodzie Podobnie jak u nas, w Grecji okres bożonarodzeniowy kończy się wraz z nadejściem Trzech Króli. W naszej zimnej o tej porze roku ojczyźnie mało komu przychodzi wówczas do głowy skakać do wody. W Grecji w taki właśnie sposób świętuje się Objawienie Pańskie – szczególnie na Cykladach i Sporadach. Theofánia lub ton Fóton (Θεοφάνια, των Φώτων) w Grecji obchodzona jest niezwykle uroczyście i wiąże się z błogosławieństwem wody, która, jak wiadomo, od wieków determinuje los Hellady. W tym dniu odprawiana jest liturgia, po której kapłani udają się na brzeg morza, jeziora lub rzeki, po czym na pamiątkę chrztu Chrystusa w Jordanie dokonują poświęcenia wody zakończonego wrzuceniem doń krzyża. Wyłowienia go podejmują się zwykle młodzi ludzie, a według wierzeń i tradycji ten, który zdoła dokonać tego niełatwego dzieła, zapewni sobie boże błogosławieństwo na cały nadchodzący rok. Boże Narodzenie w Grecji to swoista mozaika tradycji wschodnich i zachodnich, antycznych i współczesnych, wyspiarskich i lądowych. Do kraju, gdzie w święta nie pada śnieg, w ogródkach lśnią udekorowane statki, a prezenty rozdaje Bazyli w Nowy Rok, warto przyjechać właśnie w tym szczególnym czasie. Grecja kojarzy nam się z wakacjami, morzem i słońcem, natomiast nieczęsto mamy okazję bywać tam z okazji Bożego Narodzenia – o ile nie posiadamy greckiej rodziny lub przyjaciół. Jakkolwiek egzotyczne z naszego punktu widzenia, greckie Boże Narodzenie stanowi niezapomniane przeżycie, a śródziemnomorska świąteczna atmosfera jest jedyna w swoim rodzaju. Greckim (i polskim) zwyczajem życzmy sobie zatem Καλά Χριστούγεννα! – Wesołych Świąt. MELOMAKARONA (μελομακάρονα) – greckie ciasteczka bożonarodzeniowe Składniki: 3 szklanki oliwy 1 szklanka soku ze świeżych pomarańczy 1 szklanka koniaku 1,5 szklanki cukru 1,5 kilograma mąki 1,5 łyżki cynamonu 1,5 łyżka zmielonych goździków 1 łyżka miodu 1 łyżeczka proszku do pieczenia 1 łyżeczka sody orzechy Syrop: pół cytryny 3 goździki 1 łyżka cynamonu 1 filiżanka wody 1 filiżanka cukru 2 filiżanki miodu Sposób przygotowania: Należy połączyć i wymieszać ze sobą oliwę, sodę uprzednio rozrobioną z koniakiem i sok ze świeżych pomarańczy, a także cukier, mąkę, cynamon, goździki i proszek do pieczenia. Dodać łyżkę miodu. Z otrzymanego ciasta uformować kuleczki, rozłożyć na blasze i piec ok. 20 minut w temperaturze 200°C. Po ostudzeniu ciasteczka zanurzyć w syropie i obsypać orzechami. Aby przygotować syrop wymieszać połączyć wszystkie składniki i gotować na małym ogniu aż do zgęstnienia.

grecja boże narodzenie 2019